Journal of Health and Biomedical Informatics

fa بررسی تولیدات علمی پزشکی از راه دور در ایران: رویکرد متن‌کاوی Analysis of Scientific Production in Telemedicine in Iran: A Literature Review Using Text Mining Approach پزشکی راه دور Telemedicine مقاله مروری تشریحی Narrative review articles <div style="text-align: justify;">مقدمه:  پیشرفت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در سال‌های اخیر موجب تحول در ارائه خدمات سلامت شده و پزشکی از راه دور به‌عنوان رویکردی مؤثر برای بهبود دسترسی، کاهش هزینه‌ها و پشتیبانی از مراقبت مستمر بیماران مطرح گردیده است. در ایران نیز توجه پژوهشگران به این حوزه افزایش یافته، اما همچنان موانعی در زمینه‌های سیاستی، زیرساختی و فرهنگی وجود دارد. این مطالعه با هدف شناسایی روندها و موضوعات تولیدات علمی پزشکی از راه دور در ایران انجام شده است. روش کار: مطالعه حاضر یک مرور نظام‌مند از مطالعات گذشته است که با به‌کارگیری فنون متن‌کاوی انجام شده است. داده‌ها شامل ۲۶۷ رکورد علمی مرتبط با پزشکی از راه دور از سوی پژوهشگران ایرانی بود که در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ از پایگاه اسکوپوس استخراج گردید. داده‌ها پس از پیش‌پردازش (شامل حذف علائم، کلمات توقف و...) مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. سپس با استفاده از الگوریتم تخصیص پنهان دیریکله (LDA)، موضوعات تولیدات علمی شناسایی شد. نتایج در قالب ابرواژگان، خوشه‌های موضوعی و روندهای زمانی به‌صورت مصورسازی نمایش داده شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل داده‌ها ۹ خوشه موضوعی اصلی را آشکار ساخت. بیشترین میزان انتشارات به موضوع «ارزیابی و کاربردپذیری سیستم‌ها و اپلیکیشن‌های سلامت همراه» اختصاص یافت. سایر خوشه‌ها عبارت بودند از: سیاست‌گذاری و استانداردسازی، مداخلات سلامت همراه، مدیریت بیماری و خودمراقبتی، امنیت و حریم خصوصی داده‌ها، و توسعه روش‌شناسی. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که تولیدات علمی پزشکی از راه دور در ایران در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و از تمرکز صرف بر کاربردهای بالینی به‌سمت توجه به ابعاد سیاستی، فناورانه و مدیریتی حرکت کرده است. با این حال، توجه کمتر به حوزه‌هایی همچون امنیت داده، پذیرش فرهنگی و عدالت در دسترسی، نشان‌دهنده خلأهای مهمی است که باید در مطالعات آینده مورد تأکید قرار گیرند. مقدمه:  پیشرفت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در سال‌های اخیر موجب تحول در ارائه خدمات سلامت شده و پزشکی از راه دور به‌عنوان رویکردی مؤثر برای بهبود دسترسی، کاهش هزینه‌ها و پشتیبانی از مراقبت مستمر بیماران مطرح گردیده است. در ایران نیز توجه پژوهشگران به این حوزه افزایش یافته، اما همچنان موانعی در زمینه‌های سیاستی، زیرساختی و فرهنگی وجود دارد. این مطالعه با هدف شناسایی روندها و موضوعات تولیدات علمی پزشکی از راه دور در ایران انجام شده است. روش کار: مطالعه حاضر یک مرور نظام‌مند از مطالعات گذشته است که با به‌کارگیری فنون متن‌کاوی انجام شده است. داده‌ها شامل ۲۶۷ رکورد علمی مرتبط با پزشکی از راه دور از سوی پژوهشگران ایرانی بود که در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ از پایگاه اسکوپوس استخراج گردید. داده‌ها پس از پیش‌پردازش (شامل حذف علائم، کلمات توقف و...) مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. سپس با استفاده از الگوریتم تخصیص پنهان دیریکله (LDA)، موضوعات تولیدات علمی شناسایی شد. نتایج در قالب ابرواژگان، خوشه‌های موضوعی و روندهای زمانی به‌صورت مصورسازی نمایش داده شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل داده‌ها ۹ خوشه موضوعی اصلی را آشکار ساخت. بیشترین میزان انتشارات به موضوع «ارزیابی و کاربردپذیری سیستم‌ها و اپلیکیشن‌های سلامت همراه» اختصاص یافت. سایر خوشه‌ها عبارت بودند از: سیاست‌گذاری و استانداردسازی، مداخلات سلامت همراه، مدیریت بیماری و خودمراقبتی، امنیت و حریم خصوصی داده‌ها، و توسعه روش‌شناسی. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که تولیدات علمی پزشکی از راه دور در ایران در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و از تمرکز صرف بر کاربردهای بالینی به‌سمت توجه به ابعاد سیاستی، فناورانه و مدیریتی حرکت کرده است. با این حال، توجه کمتر به حوزه‌هایی همچون امنیت داده، پذیرش فرهنگی و عدالت در دسترسی، نشان‌دهنده خلأهای مهمی است که باید در مطالعات آینده مورد تأکید قرار گیرند. </div> <div style="text-align: justify;">Introduction: Advances in information and communication technologies have transformed healthcare delivery in recent years, positioning telemedicine as an effective approach to improving accessibility, reducing costs, and supporting continuous patient care. While researchers in Iran have shown increased interest in this field, policy, infrastructural, and cultural barriers persist. This study aimed to identify the trends and topics of telemedicine- related scientific production in Iran. Method: This literature review utilized text mining techniques. Data consisted of 267 scientific records by Iranian researchers, related to telemedicine, retrieved from the Scopus database on September 1, 2025. After preprocessing—including the removal of symbols, stop words, and other irrelevant elements—the data were analyzed. The Latent Dirichlet Allocation (LDA) algorithm was then used to identify the topics of these scientific productions. Results were visualized through word clouds, thematic clusters, and temporal trends. Results: The analysis revealed nine main thematic clusters. The largest share of publications was dedicated to “evaluation and usability of mobile health systems and applications.” Other clusters included policymaking and standardization, mobile health interventions, disease management and self-care, data security and privacy, and methodological development. Conclusion: The findings show that telemedicine-related scientific productions in Iran have grown significantly in recent years, shifting from a sole focus on clinical applications toward broader policy, technological, and managerial dimensions. Nonetheless, limited attention to areas such as data security, cultural acceptance, and equity in access highlights critical gaps that future studies should address. <div style="text-align: justify;"></div></div> پزشکی از راه دور, سلامت همراه, متن‌کاوی, مدل‌سازی موضوعی, ایران Telemedicine, mHealth, Text Mining, Topic Modeling, Iran 359 371 http://jhbmi.ir/browse.php?a_code=A-10-779-2&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Younes Hosseini سید یونس حسینی youneshosein@gmail.com 100319475328460011199 100319475328460011199 No MSc of Psychiatric Nursing, Department of Nursing, Tems.c, Islamic Azad University, Tehran, Iran کارشناسی ارشد روان‌پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، علوم پزشکی تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Mahnaz Mohseni مهناز محسنی Mohseni92@pnu.ac.ir 100319475328460011200 100319475328460011200 No Faculty Member, Department of Knowledge and Information science, Payame Noor University, Tehran, Iran عضو هیئت علمی، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Meisam Dastani میثم داستانی meisam.dastani@gmail.com 100319475328460011201 100319475328460011201 Yes PhD in Knowledge and Information Science (Knowledge and Information Retrieval), Infectious Diseases Research Center, Gonabad University of Medical Sciences, Gonabad, Iran دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی (بازیابی اطلاعات و دانش)، مرکز تحقیقات بیماری‌های عفونی، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، گناباد، ایران